Hiç 10 saniyeden uzun bir “şimdi” hayal edebiliyor musunuz?
Biraz önce söylediğiniz cümleyi hatırlamadığınızı… Az önce kahvaltı yaptığınızı bilmediğinizi… Hatta bu yazıyı okumaya birkaç saniye önce başladığınızı unuttuğunuzu düşünün.
Clive Wearing için hayat tam olarak buydu.
Vaka Nasıl Başladı?
1985 yılında, 46 yaşındayken Clive Wearing ağır bir beyin enfeksiyonu geçirdi: Herpes simpleks ensefaliti. Bu enfeksiyon özellikle beynin hipokampus ve medial temporal lob bölgelerini etkiledi.
Sonuç?
Tıp literatüründe kaydedilmiş en ağır anterograd amnezi vakalarından biri.
Wearing yeni anı oluşturamıyordu.
Ama mesele sadece bu değildi.
Aynı zamanda geçmişinin büyük kısmını da hatırlayamıyordu. Yani hem ileriye dönük hem geriye dönük bellek hasarı söz konusuydu.
7–30 Saniyelik Bir Bilinç
Clive Wearing’in bilinç süresi ortalama 7 ile 30 saniye arasında değişiyordu.
Her birkaç saniyede bir şunu yazıyordu:
“Şimdi gerçekten uyandım.”
“Artık bilinçliyim.”
“Daha önce hiç bilinçli değildim.”
Günlüğü, üstü çizilmiş “uyanış” cümleleriyle doluydu.
Çünkü birkaç saniye sonra bir önceki yazdığını hatırlamıyordu.
Düşünsenize…
Hayatınız sürekli resetleniyor.
Ama Bir Şey Kaybolmamıştı
İlginç olan şu:
Clive Wearing profesyonel bir müzisyendi.
Ve piyano başına geçtiğinde…
Hiçbir şey olmamış gibiydi.
Nota bilgisi, müzikal hafıza, motor koordinasyon, hepsi yerli yerindeydi.
Bu bize neyi gösteriyor?
Bellek tek bir yapı değildir.
Episodik bellek (kişisel yaşantılar) zarar görmüştü.
Prosedürel bellek (beceriler) ise korunmuştu.
Yani Clive eşini her gördüğünde onu “aylar sonra ilk kez görüyormuş” gibi heyecanla karşılıyor, ama aynı gün defalarca karşılaştığını hatırlamıyordu.
Fakat piyano çalarken kusursuzdu.
Duygusal Bellek Neden Korundu?
En çarpıcı noktalardan biri şu:
Clive, eşine karşı yoğun sevgi hissini kaybetmemişti.
Onu her gördüğünde gözleri doluyor, sarılıyor ve “Aylar sonra seni görüyorum!” diyordu.
Bu, duygusal belleğin (özellikle amigdala bağlantılarının) hipokampal sistemden farklı işlediğini gösteren güçlü bir kanıttır.
Demek ki kimliğimiz sadece hatırladıklarımızdan ibaret değil.
Bazı duygular, bilinçli hatırlamadan bağımsız yaşayabiliyor.
Bu Vaka Neyi Değiştirdi?
Clive Wearing vakası, bellek sistemlerinin:
• Tek parça olmadığını,
• Farklı nörolojik alt yapılara dayandığını,
• Kimliğin yalnızca bilinçli anı birikimi olmadığını gösteren en güçlü klinik örneklerden biridir.
Bellek dediğimiz şey sadece “bilgi” değil, zaman algımız, benlik sürekliliğimiz ve varoluş hissimizdir.
Ve eğer o süreklilik kaybolursa, insan sadece “an”ın içine sıkışabilir.
Eğer geçmişiniz yoksa, siz hâlâ siz misiniz?
Yoksa kimliğimiz, hatırlayabildiğimiz kadar mı var?
Clive Wearing bize şunu gösterdi:
Zihin parçalanabilir.
Ama bazı duygular, bazı bağlar… beklenenden çok daha dirençlidir.
Kaynaklar
Baddeley, A., Wilson, B. A., & Watts, F. N. (1995). Amnesia: Theory and practice. Psychology Press.
Squire, L. R., & Zola-Morgan, S. (1991). The medial temporal lobe memory system. Science, 253(5026), 1380–1386.
Wilson, B. A., Baddeley, A. D., & Kapur, N. (1995). Dense amnesia in a professional musician following herpes simplex virus encephalitis. Journal of Clinical and Experimental Neuropsychology, 17(5), 668–681.
Wearing, D. (2005). Forever today: A memoir of love and amnesia. Doubleday.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder